શીખવણી
પહેલા કાર્ડથી માંડીને તમારા બાળક પ્રમાણે ઘડેલી સંવાદપાટી સુધી – લગભગ ૧૫ મિનિટમાં.
અનુક્રમ
- ઍપ ચાલુ કરવી
- બોલવું: શબ્દો અને વાક્યો
- ફોલ્ડર વાપરવાં
- સંપાદન મોડ ખોલવો
- કાર્ડ બદલવું
- નવાં કાર્ડ અને ફોલ્ડર
- કાઢી નાખવાને બદલે સંતાડવું
- અવાજ, ઝડપ અને ભાષા
- ઘણાં બાળકો માટે પ્રોફાઇલ
- સાચવવું અને ખસેડવું
- સૌને ફાવે એવું સંચાલન
- કીબોર્ડ, વાક્યો અને આખો પડદો
- ઇન્ટરનેટ વગર વાપરવું અને સ્થાપવું
- AAC ના અનુભવમાંથી સલાહ
૧. ઍપ ચાલુ કરવી
1 ખોલવું
temia.online પર જાઓ કે સ્થાપેલી ઍપ ચાલુ કરો. સાઇન-ઇનની જરૂર નથી, અને પહેલી વાર ચાલુ થતાં જ આખા શબ્દભંડોળ સાથે એક પ્રોફાઇલ આપોઆપ બની જાય છે.
Temia તમારા ઉપકરણ પરથી ભાષા ઓળખી લે છે. ટૅબ્લેટ ગુજરાતી પર ગોઠવેલું હોય તો મેનુ અને કાર્ડ તરત ગુજરાતીમાં દેખાય છે.
2 સ્વાગત પડદો
સૌથી પહેલી વાર ચાલુ થતાં એક ટૂંકી નોંધ સૌથી અગત્યનાં પગલાં સમજાવે છે. “ચાલો વાત કરીએ!” તેને કાયમ માટે બંધ કરી દે છે.
૨. બોલવું: શબ્દો અને વાક્યો
3 એક શબ્દ બોલવો
કોઈ કાર્ડને સ્પર્શો. શબ્દ તરત બોલાય છે અને ઉપર વાક્યપટ્ટીમાં દેખાય છે.
4 વાક્ય રચવું
એક પછી એક કેટલાંક કાર્ડને સ્પર્શો – દાખલા તરીકે હું, જોઈએ, પીવું. બધા શબ્દો વાક્યપટ્ટીમાં ભેગા થાય છે.
વાક્યપટ્ટીને સ્પર્શવાથી આખું વાક્ય બોલાય છે.
5 સુધારવું
વાક્યપટ્ટીના છેડે બે ચિહ્નો છે: બૅકસ્પેસ છેલ્લો શબ્દ કાઢે છે, અને કચરાપેટી આખી પટ્ટી ખાલી કરે છે.
૩. ફોલ્ડર વાપરવાં
6 ફોલ્ડરમાં જવું
શરૂઆતના પાનાની કિનારે કિનારીવાળાં ભૂખરાં કાર્ડ મળશે: એ જ ફોલ્ડર છે (ખાવાનું, પીવાનું, લાગણી, લોકો, પ્રાણી, રમત, કપડાં, શરીર, ઘર, જગ્યાઓ, નિશાળ, રંગ અને આંકડા). એક સ્પર્શે તે ખૂલે છે.
શબ્દ પસંદ કર્યા પછી ઍપ આપોઆપ શરૂઆતના પાના પર પાછી આવે છે, જેથી સૌથી વધુ વપરાતા શબ્દો હંમેશાં એક સ્પર્શ દૂર રહે.
7 શરૂઆતના પાના પર પાછા
ફોલ્ડરની અંદર ઉપર ઘરનું ચિહ્ન દેખાય છે. તે ગમે ત્યારે પાછા લાવે છે.
૪. સંપાદન મોડ ખોલવો
8 તાળાને સ્પર્શો
ઉપર તાળાનું ચિહ્ન મળશે. PIN 1234 નાખ્યા પછી ઍપ સંપાદન મોડમાં જાય છે –
મથાળા નીચેની રંગીન પટ્ટીથી તે ઓળખાય છે.
PIN બાળકને વાતચીત દરમિયાન ભૂલથી કાર્ડ બદલી નાખતાં અટકાવે છે. એ સલામતીનું તાળું નથી, ઠોકર ખાતાં અટકાવતી વાડ છે.
૫. કાર્ડ બદલવું
9 કાર્ડને સ્પર્શો
સંપાદન મોડમાં કોઈ કાર્ડને સ્પર્શો. તે કાર્ડનાં બધાં સેટિંગ્સ સાથે એક બારી ખૂલે છે:
- લખાણ – કાર્ડ પર છપાયેલો શબ્દ.
- બોલાતું લખાણ – ઍપ જે વાંચી સંભળાવે છે. તે જુદું હોઈ શકે: કાર્ડ પર “દાદી” અને બોલાય “દાદી શારદા”.
- રંગ – શબ્દજાતિ પ્રમાણે, રંગસંકેત મુજબ.
- ચિત્ર – પછીનું પગલું જુઓ.
10 ચિત્ર પસંદ કરવું
“ચિત્ર પસંદ કરો” વડે સાથે આપેલાં લગભગ ૩,૪૦૦ ચિહ્નોમાં શોધી શકાય છે. કોઈ શબ્દ ટાઇપ કરો (ચિત્રોનાં નામ અંગ્રેજીમાં છે, દા.ત. dog, car, bed) અને ચિત્ર પસંદ કરો.
11 પોતાનો ફોટો વાપરવો
પોતાના ફોટા વધુ સ્પષ્ટ હોય છે: સાચું રમકડું, બાળકની પોતાની દાદી, રસોડાનો એ જ કપ. ઉપકરણમાંથી ચિત્ર લેવા “ગૅલરીમાંથી” વાપરો; Android અને iPhone ની ઍપમાં “ફોટો પાડો” પણ છે.
છેલ્લે સાચવો ને સ્પર્શો.
૬. નવાં કાર્ડ અને ફોલ્ડર બનાવવાં
12 વત્તાના ચિહ્નવાળા કાર્ડને સ્પર્શો
સંપાદન મોડમાં દરેક ખાલી ખાનામાં વત્તાના ચિહ્નવાળું કાર્ડ દેખાય છે. પાનું ભરાઈ જાય તો ઍપ આપોઆપ એક ખાલી હરોળ ઉમેરે છે.
13 કાર્ડ કે ફોલ્ડર?
તમને પુછાશે “તમે શું ઉમેરવા માગો છો?”:
- કાર્ડ – બોલાતો એક શબ્દ.
- ફોલ્ડર – નવું, ખાલી પાનું ખોલે છે.
લખાણ નાખો અને “બનાવો” વડે ખાતરી કરો. ચિત્ર પછીથી નવા કાર્ડને સ્પર્શીને ઉમેરાય છે.
14 ફોલ્ડરની અંદર જવું
સંપાદન મોડમાં દરેક ફોલ્ડર-કાર્ડની નીચે ફોલ્ડરનું ચિહ્ન હોય છે. તેનાથી અંદર જઈને ત્યાં વધુ કાર્ડ અને વધુ ફોલ્ડર બનાવી શકાય – જેટલા ઊંડે જોઈએ તેટલા.
એ રીતે દાખલા તરીકે બને છે: મારું કુટુંબ → દાદા-દાદી, કે બાલમંદિર → સવારનું વર્તુળ.
૭. કાર્ડ કાઢી નાખવાને બદલે સંતાડવાં
15 આંખનું ચિહ્ન વાપરો
સંપાદન મોડમાં દરેક કાર્ડ ઉપર એક આંખ હોય છે. તે કાર્ડ સંતાડી દે છે: બાળક માટે તે અદૃશ્ય થાય છે, પણ તેની જગ્યા અનામત રહે છે.
૮. અવાજ, ઝડપ અને ભાષા
16 સેટિંગ્સ ખોલો
ઉપરનું દાંતાવાળું ચક્ર સેટિંગ્સ ખોલે છે. ત્યાં મળશે:
- ભાષા – ૧૦૦ ભાષાઓ. બદલવાથી બધાં કાર્ડ પણ અનુવાદ પામે છે; જે કાર્ડનાં નામ તમે બદલ્યાં હોય તે અને તમારા ફોટા એમ જ રહે છે.
- અવાજ – ઉપકરણ પરનો દરેક અવાજ. પસંદ કરતાં જ નમૂનો સંભળાય છે.
- બોલવાની ઝડપ અને અવાજની પટ્ટી.
- દરેક શબ્દ તરત બોલો – ફક્ત આખું વાક્ય જ બોલાવવું હોય તો બંધ કરો.
- લખાણ બતાવો – ચિત્રો નીચેનું લખાણ ચાલુ કે બંધ.
૯. ઘણાં બાળકો માટે પ્રોફાઇલ
17 નવી પ્રોફાઇલ બનાવવી
સેટિંગ્સમાં “પ્રોફાઇલ” નીચે “નવી પ્રોફાઇલ” બીજો શબ્દભંડોળ બનાવે છે – ભાઈ-બહેન માટે, કે એક જ ટૅબ્લેટ વહેંચતાં વર્ગનાં ઘણાં બાળકો માટે. દરેક પ્રોફાઇલનાં પોતાનાં કાર્ડ, પોતાની ભાષા અને પોતાનો અવાજ હોય છે.
બદલવા માટે નામને એક વાર સ્પર્શવું બસ છે.
૧૦. સાચવવું અને ખસેડવું
18 પ્રોફાઇલ નિકાસ કરવી
“પ્રોફાઇલ નિકાસ કરો” બધાં કાર્ડ, પાનાં, વાક્યો અને સેટિંગ્સ ધરાવતી એક ફાઇલ બનાવે છે. એ ફાઇલ સાચવી રાખો – ઉપકરણ ખોવાય કે બ્રાઉઝરનો સંગ્રહ ભૂંસાય તો એ જ તમારો બૅકઅપ છે.
19 પ્રોફાઇલ આયાત કરવી
“પ્રોફાઇલ આયાત કરો” એવી ફાઇલ ફરી વાંચે છે – બીજા ઉપકરણ પર પણ. આયાત હંમેશાં નવી પ્રોફાઇલ બનાવે છે અને હાલની માહિતી કદી ભૂંસતી નથી.
20 ક્લાઉડ સમન્વય (સ્વૈચ્છિક)
ઇચ્છો તો મફત ખાતું ખોલીને પ્રોફાઇલ ક્લાઉડ પર મૂકી શકો છો. પછી એ જ શબ્દભંડોળ ઘણાં ઉપકરણો પર ઉતારી શકાય – ઘર અને નિશાળ એક જ પાટી વાપરવા માગે ત્યારે એ કામ લાગે છે. દરેક બૅકઅપ સાથે સંભાળ રાખનારાઓ માટે એક વહેંચણી-સંકેત મળે છે. ખાતા વગર કોઈ માહિતી ઉપકરણ છોડતી નથી.
21 બીજા કાર્યક્રમો સાથે આપ-લે
“પાટીની આપ-લે” નીચે તમે પાટીને ખુલ્લા Open Board Format (.obz) માં નિકાસ કરી શકો છો કે CoughDrop કે Cboard જેવા બીજા AAC કાર્યક્રમોમાંથી પાટીઓ આયાત કરી શકો છો. તમારો શબ્દભંડોળ તમારો જ છે અને લઈ જઈ શકાય એવો રહે છે.
૧૧. સૌને ફાવે એવું સંચાલન
22 સ્પર્શનો સમય
જે બાળકોનો હાથ સ્થિર રહેતો નથી તેમના માટે: પકડી રાખવાનો સમય નક્કી કરો (૦ થી ૧,૦૦૦ મિલિસેકન્ડ). આંગળી પૂરતો સમય સ્થિર રહે તો જ સ્પર્શ ગણાય છે – અકસ્માતે અડી જવાનું અવગણાય છે.
23 સ્વિચ સ્કૅનિંગ
જે બાળકો બરાબર ચીંધી શકતાં નથી તેમના માટે: “સ્વિચ સ્કૅનિંગ” ચાલુ કરો. હરોળો એક પછી એક ઝળહળે છે.
- સ્પેસ – પછીની હરોળ કે કાર્ડ તરફ
- એન્ટર – હરોળ ખોલવી કે કાર્ડ પસંદ કરવું
- Esc – હરોળની પસંદગી પર પાછા
પ્રચલિત AAC સ્વિચ આ બે કળની જેમ જ વર્તે છે. ઝડપ ૦.૫ થી ૪ સેકન્ડ વચ્ચે ગોઠવી શકાય છે.
24 ધ્વનિ સંકેતો
વધુમાં, Temia ઝળહળતી હરોળ પસંદ થાય તે પહેલાં ધીમેથી બોલી શકે છે – દૃષ્ટિની મુશ્કેલીમાં અને સ્કૅનિંગ દરમિયાન એ મદદરૂપ છે.
૧૨. કીબોર્ડ, વાક્યો અને આખો પડદો
25 શબ્દ-અનુમાનવાળું કીબોર્ડ
જે બાળકો વાંચે-લખે છે તેમના માટે: ઉપરનું કીબોર્ડ ચિહ્ન લખવાનો પડદો ખોલે છે. કીબોર્ડ ઉપર શબ્દોનાં સૂચનો દેખાય છે અને દરેક વપરાશ સાથે વધુ બંધબેસતાં થાય છે – ઍપ ફક્ત ઉપકરણ પર જ શીખે છે. “ગુપ્ત” એ શીખવાનું બંધ કરે છે.
26 વારંવારનાં વાક્યો સાચવવાં
તારાનું ચિહ્ન “મારાં વાક્યો” તરફ લઈ જાય છે. વારંવાર જોઈતાં વાક્યો સાચવો – “મને ભૂખ લાગી છે”, “મને કંટાળો આવે છે”, “હું બહાર જાઉં?”. એક સ્પર્શે તે બોલાય છે, દબાવી રાખવાથી ભૂંસાય છે.
27 મોટું બતાવવું અને ધ્યાન ખેંચવું
લખવાના પડદામાં રોજ કામ લાગે એવાં બે સાધનો છે: “મોટું બતાવો” લખાણને આખા પડદા પર દેખાડે છે (ઘોંઘાટવાળી જગ્યાએ કામ લાગે છે), અને ઘંટડીનું બટન ધ્યાન ખેંચવા “સાંભળો તો!” કહે છે.
૧૩. ઇન્ટરનેટ વગર વાપરવું અને સ્થાપવું
28 હોમ સ્ક્રીન પર ઉમેરવું
ફોન કે ટૅબ્લેટ પર temia.online ખોલો અને બ્રાઉઝરના મેનુમાં “હોમ સ્ક્રીન પર ઉમેરો” પસંદ કરો. પછી Temia પોતાના ચિહ્ન સાથે સામાન્ય ઍપની જેમ ચાલુ થાય છે – સરનામાની પટ્ટી વગર.
29 ઇન્ટરનેટ વગર કામ
પહેલી મુલાકાતે Temia જરૂરી બધું ઉપકરણ પર ઉતારી લે છે. પછી ઍપ જોડાણ વગર ચાલુ થાય છે અને બોલે છે – ગાડીમાં, જંગલમાં, હૉસ્પિટલમાં. તમારાં કાર્ડ તો મૂળે જ ઉપકરણ પર સચવાયેલાં હોય છે.
૧૪. AAC ના અનુભવમાંથી સલાહ
એકલી ઍપથી સંવાદ સર્જાતો નથી. સહાયક અને વૈકલ્પિક સંવાદમાં આ સિદ્ધાંતો કામ લાગ્યા છે:
કરી બતાવો, પરીક્ષા ન લો
બોલતી વખતે પાટી તમે પણ વાપરો: વાત કરતાં કરતાં હું – પીવું ને સ્પર્શો. બાળકો બીજાને વાપરતાં જોઈને જ ભાષા શીખે છે. નિષ્ણાતો તેને મૉડલિંગ કહે છે.
પરીક્ષાનું વાતાવરણ નહીં
“કૂતરો ક્યાં છે? કૂતરો બતાવ!” જેવા પ્રશ્નો બાળકના અવાજને કસોટી બનાવી દે છે. તેના બદલે: સાથે મળીને કંઈક અનુભવો અને તેના પર વાત કરો.
હંમેશાં હાથવગી
પાટી આખો દિવસ હાથ પહોંચે એટલી નજીક હોવી જોઈએ – જમતી વખતે, ગાડીમાં, પથારીમાં. કોઈનો અવાજ બાજુએ મૂકી દેવાતો નથી.
દરેક અભિવ્યક્તિનું મૂલ્ય છે
દેખીતી રીતે આડેધડ લાગતા સ્પર્શ પણ સંવાદના પ્રયાસ છે. બાળકે કંઈક કહ્યું હોય એમ જ પ્રતિભાવ આપો – કારણ કે તેણે બરાબર એ જ કર્યું છે.
નાનેથી શરૂ કરો
થોડા મૂળ શબ્દોથી શરૂ કરો (હું, જોઈએ, વધારે, પૂરું, ના) અને સમય જતાં વધુ કાર્ડ ખુલ્લાં કરો. એ દરમિયાન જગ્યાઓ એની એ જ રહે છે.