Hướng dẫn
Từ tấm thẻ đầu tiên đến một bảng giao tiếp vừa vặn với con bạn – trong khoảng 15 phút.
Mục lục
- Khởi động ứng dụng
- Nói: từ và câu
- Dùng thư mục
- Mở chế độ chỉnh sửa
- Đổi một thẻ
- Thẻ và thư mục mới
- Ẩn thẻ thay vì xoá
- Giọng, tốc độ và ngôn ngữ
- Hồ sơ cho nhiều trẻ
- Sao lưu và chuyển máy
- Thao tác dễ tiếp cận
- Bàn phím, câu sẵn và toàn màn hình
- Dùng khi không mạng và cài đặt
- Kinh nghiệm từ thực hành AAC
1. Khởi động ứng dụng
1 Mở
Vào temia.online hoặc mở ứng dụng đã cài. Không cần đăng nhập, và ngay lần chạy đầu tiên một hồ sơ với đầy đủ vốn từ được tạo tự động.
Temia nhận ra ngôn ngữ từ máy của bạn. Nếu máy tính bảng đặt tiếng Việt thì giao diện và thẻ hiện ra bằng tiếng Việt ngay.
2 Màn hình chào
Ở lần chạy đầu tiên, một ghi chú ngắn giải thích những bước quan trọng nhất. “Mình nói chuyện nhé!” đóng nó lại vĩnh viễn.
2. Nói: từ và câu
3 Đọc một từ
Chạm vào một thẻ. Từ đó được đọc lên ngay và xuất hiện ở trên, trong thanh câu.
4 Ghép một câu
Chạm liên tiếp vài thẻ – ví dụ con, muốn, uống. Tất cả các từ dồn lại trong thanh câu.
Chạm vào thanh câu sẽ đọc cả câu.
5 Sửa lại
Ở đầu thanh câu có hai biểu tượng: phím xoá lùi bỏ từ cuối cùng, thùng rác dọn sạch cả thanh.
3. Dùng thư mục
6 Vào một thư mục
Ở rìa trang đầu có những thẻ xám có viền: đó là các thư mục (đồ ăn, đồ uống, cảm xúc, người, con vật, chơi, quần áo, cơ thể, nhà, nơi chốn, trường học, màu và số). Một lần chạm là mở.
Sau khi chọn một từ, ứng dụng tự quay lại trang đầu, để những từ hay dùng nhất luôn chỉ cách một lần chạm.
7 Về lại trang đầu
Trong thư mục, phía trên xuất hiện biểu tượng ngôi nhà. Nó đưa bạn về bất cứ lúc nào.
4. Mở chế độ chỉnh sửa
8 Chạm vào ổ khoá
Phía trên có biểu tượng ổ khoá. Sau khi nhập mã PIN 1234, ứng dụng
chuyển sang chế độ chỉnh sửa – nhận ra nhờ dải màu dưới phần tiêu đề.
Mã PIN ngăn trẻ vô ý đổi thẻ trong lúc đang giao tiếp. Nó không phải khoá bảo mật, mà là rào chắn cho khỏi vấp.
5. Đổi một thẻ
9 Chạm vào một thẻ
Trong chế độ chỉnh sửa, chạm vào một thẻ. Một cửa sổ mở ra với tất cả cài đặt của thẻ đó:
- Chữ – dòng chữ in trên thẻ.
- Chữ được đọc – điều ứng dụng đọc lên. Nó có thể khác: thẻ ghi “bà” mà đọc lên là “bà Hạnh”.
- Màu – theo loại từ, theo bảng màu.
- Hình – xem bước sau.
10 Chọn hình
“Chọn hình” cho phép tìm trong khoảng 3.400 biểu tượng đi kèm. Gõ một từ (tên hình là tiếng Anh, ví dụ dog, car, bed) rồi chọn một hình.
11 Dùng ảnh của mình
Ảnh của chính mình còn rõ hơn: con thú bông thật, bà của chính đứa trẻ, cái cốc trong bếp. Dùng “Từ thư viện” để lấy ảnh trên máy; ứng dụng Android và iPhone còn có “Chụp ảnh”.
Cuối cùng chạm Lưu.
6. Tạo thẻ và thư mục mới
12 Chạm vào thẻ dấu cộng
Trong chế độ chỉnh sửa, mỗi ô trống đều hiện một thẻ có dấu cộng. Khi trang đầy, ứng dụng tự thêm một hàng trống.
13 Thẻ hay thư mục?
Bạn sẽ được hỏi “Bạn muốn thêm gì?”:
- Thẻ – một từ được đọc lên.
- Thư mục – mở một trang mới còn trống.
Nhập dòng chữ rồi xác nhận bằng “Tạo”. Hình thì thêm sau bằng cách chạm vào thẻ mới.
14 Đi vào trong thư mục
Trong chế độ chỉnh sửa, mỗi thẻ thư mục đều mang biểu tượng thư mục ở dưới. Qua đó bạn bước vào trong và tạo thêm thẻ và thêm thư mục ở đấy – lồng sâu bao nhiêu tuỳ ý.
Chẳng hạn có thể dựng nên: Gia đình con → Ông bà, hoặc Nhà trẻ → Vòng tròn buổi sáng.
7. Ẩn thẻ thay vì xoá
15 Dùng biểu tượng con mắt
Trong chế độ chỉnh sửa, mỗi thẻ đều có một con mắt ở trên. Nó ẩn thẻ đi: với đứa trẻ thì thẻ biến mất, nhưng ô của nó vẫn được giữ chỗ.
8. Giọng, tốc độ và ngôn ngữ
16 Mở phần cài đặt
Bánh răng ở trên mở phần cài đặt. Ở đó có:
- Ngôn ngữ – 100 ngôn ngữ. Đổi ngôn ngữ thì mọi thẻ cũng được dịch; những thẻ bạn đã đổi tên và ảnh riêng của bạn vẫn nguyên.
- Giọng nói – mọi giọng có trên máy. Chọn một giọng là nghe thử ngay.
- Tốc độ nói và cao độ giọng.
- Đọc ngay từng từ – tắt đi nếu chỉ muốn đọc câu hoàn chỉnh.
- Hiện chữ – chữ dưới hình, bật hoặc tắt.
9. Hồ sơ cho nhiều trẻ
17 Tạo hồ sơ mới
Trong cài đặt, mục “Hồ sơ”, nút “Hồ sơ mới” tạo thêm một vốn từ khác – cho anh chị em, hoặc cho nhiều trẻ trong lớp dùng chung một máy tính bảng. Mỗi hồ sơ có thẻ riêng, ngôn ngữ riêng và giọng riêng.
Chuyển đổi chỉ cần chạm một lần vào tên.
10. Sao lưu và chuyển máy
18 Xuất hồ sơ
“Xuất hồ sơ” tạo một tệp chứa tất cả thẻ, trang, câu sẵn và cài đặt. Hãy giữ tệp đó – nó là bản sao lưu của bạn nếu mất máy hoặc bộ nhớ trình duyệt bị xoá.
19 Nhập hồ sơ
“Nhập hồ sơ” đọc lại một tệp như vậy – trên máy khác cũng được. Việc nhập luôn tạo một hồ sơ mới và không bao giờ ghi đè dữ liệu đang có.
20 Đồng bộ đám mây (tự nguyện)
Nếu muốn, hãy tạo một tài khoản miễn phí và tải hồ sơ lên đám mây. Khi đó cùng một vốn từ có thể tải về nhiều máy – tiện khi nhà và trường muốn dùng chung một bảng. Mỗi bản sao lưu có một mã chia sẻ cho người chăm sóc. Không có tài khoản thì không dữ liệu nào rời khỏi máy.
21 Trao đổi với chương trình khác
Ở mục “Trao đổi bảng”, bạn có thể xuất bảng theo định dạng mở Open Board Format (.obz) hoặc nhập bảng từ các chương trình AAC khác như CoughDrop hay Cboard. Vốn từ là của bạn và vẫn mang đi được.
11. Thao tác dễ tiếp cận
22 Thời gian giữ chạm
Cho những trẻ tay không vững: đặt một khoảng thời gian giữ (0 đến 1.000 mili giây). Cú chạm chỉ được tính khi ngón tay đã dừng đủ lâu – những va quệt vô ý bị bỏ qua.
23 Quét bằng công tắc
Cho những trẻ không chỉ chính xác được: bật “Quét bằng công tắc”. Các hàng sáng lên lần lượt.
- Phím cách – sang hàng hoặc thẻ tiếp theo
- Enter – mở hàng hoặc chọn thẻ
- Esc – quay về chọn hàng
Các công tắc AAC thông dụng hoạt động đúng như hai phím này. Tốc độ đặt được từ 0,5 đến 4 giây.
24 Tín hiệu âm thanh
Ngoài ra Temia có thể đọc khẽ hàng đang sáng trước khi chọn – hữu ích khi thị lực kém và trong lúc quét.
12. Bàn phím, câu sẵn và toàn màn hình
25 Bàn phím có đoán từ
Cho những trẻ đọc và viết được: biểu tượng bàn phím ở trên mở một màn hình viết. Gợi ý từ hiện ra phía trên bàn phím và càng dùng càng hợp – ứng dụng chỉ học ngay trên máy. “Ẩn danh” tắt việc học đó.
26 Lưu những câu hay dùng
Biểu tượng ngôi sao dẫn tới “Câu của con”. Hãy lưu những câu thường cần – “Con đói”, “Con chán”, “Con ra ngoài được không ạ?”. Một lần chạm là đọc lên, nhấn giữ thì xoá.
27 Hiện to và gây chú ý
Màn hình viết có hai trợ thủ hằng ngày: “Hiện to” trình chữ ra cả màn hình (tiện ở nơi ồn ào), còn nút chuông nói “Xin lỗi!” để gây chú ý.
13. Dùng khi không mạng và cài đặt
28 Thêm vào màn hình chính
Mở temia.online trên điện thoại hoặc máy tính bảng rồi chọn “Thêm vào màn hình chính” trong menu trình duyệt. Temia khi đó khởi động với biểu tượng riêng như một ứng dụng bình thường – không có thanh địa chỉ.
29 Làm việc khi không có internet
Ở lần mở đầu tiên, Temia tải mọi thứ cần thiết về máy. Sau đó ứng dụng khởi động và nói mà không cần kết nối – trong ô tô, trong rừng, trong bệnh viện. Thẻ của bạn vốn đã nằm ở máy rồi.
14. Kinh nghiệm từ thực hành AAC
Chỉ mình ứng dụng thì chưa tạo ra giao tiếp. Trong giao tiếp tăng cường và thay thế, những nguyên tắc sau đã được chứng minh:
Làm mẫu, đừng kiểm tra
Hãy tự bạn cũng dùng bảng trong lúc nói: vừa nói vừa chạm con – uống. Trẻ học ngôn ngữ bằng cách nhìn người khác dùng nó. Giới chuyên môn gọi đó là làm mẫu.
Đừng biến thành buổi thi
Những câu như “Con chó đâu? Chỉ con chó cho mẹ xem!” biến tiếng nói của trẻ thành bài kiểm tra. Tốt hơn: cùng nhau trải nghiệm điều gì đó rồi bình luận về nó.
Luôn trong tầm tay
Bảng nên nằm trong tầm với suốt cả ngày – lúc ăn, trên xe, trên giường. Không ai đem cất tiếng nói của mình đi cả.
Mọi biểu đạt đều đáng kể
Ngay cả những cú chạm có vẻ ngẫu nhiên cũng là nỗ lực giao tiếp. Hãy đáp lại như thể đứa trẻ vừa nói điều gì đó – vì đó đúng là điều em vừa làm.
Bắt đầu từ ít
Hãy khởi đầu với vài từ cốt lõi (con, muốn, nữa, xong, không) rồi mở thêm thẻ theo thời gian. Suốt quá trình đó, các vị trí không đổi.